Het binnenland in: Brownsberg en de Boven-Suriname

Het grootste deel van Suriname is bos. Wie alleen Paramaribo ziet, heeft het land nog niet gezien. Twee bestemmingen liggen voor veel bezoekers het dichtstbij: het Brownsberg Natuurpark, een plateau boven het Brokopondostuwmeer, en de Boven-Suriname, waar je vanaf de aanlegplaats Atjoni per korjaal naar dorpen van de Saamaka (Saramaccaners) vaart. Beide zijn goed te doen vanuit de hoofdstad, maar het zijn geen stadsuitjes. Je hebt tijd nodig, geduld met wegen en water, en respect voor de mensen die daar wonen.

Ik geef hier geen prijzen van lodges of tours en noem geen bedrijf dat ik niet kan verifiëren. Wat wél vaststaat, is de logica van de reis: eerst de weg, dan soms een steile laatste klim of een boot, en altijd de vraag of het droog of nat is. In de grote regentijd verandert dezelfde route in een heel andere tocht.

Brownsberg: bos, uitzicht en watervallen

Het Brownsberg Natuurpark ligt in het district Brokopondo. De berg zelf is iets meer dan vijfhonderd meter hoog; vaak wordt ongeveer 515 meter genoemd. Bovenop ligt een plateau van waaruit je over het regenwoud kijkt, met in de verte het Brokopondostuwmeer. Dat meer ontstond in de jaren zestig door de aanleg van de Afobakadam. De dode stammen die nog uit het water steken, herinneren daaraan: voor het stuwmeer zijn dorpen en bos verdwenen.

Het park wordt sinds 1970 beheerd door STINASU, de Stichting Natuurbehoud Suriname. Er zijn uitgezette paden naar watervallen, onder meer naar de Ireneval, de Leoval (Leo-waterval) en andere vallen en kreken in de buurt. Die paden zijn geen vlakke boswandeling. Er wordt afgedaald en geklommen, de paden zijn smal, en na regen zijn ze glad. Leuningen ontbreken soms of zijn in slechte staat. Een gids is sterk aan te raden: verdwalen in dit bos is geen avontuurlijk extraatje, en zonder uitleg mis je veel van wat je ziet. Goede schoenen met profiel zijn geen luxe; slippers zijn hier onverstandig.

Met enig geluk zie je brulapen, slingerapen of vogels zoals toekans. “Met enig geluk” is het juiste zinnetje: het is een natuurpark, geen dierentuin. Blijf op het pad, laat geen afval achter en voer geen dieren. Wie blijft slapen, kan dat doorgaans via STINASU of een georganiseerde tocht regelen. Voorzieningen op de berg zijn eenvoudig. Neem een zaklamp mee, regenbescherming, voldoende water en contant geld in Surinaamse dollars. Betalen met een kaart is in het binnenland vaak geen optie.

Hoe je er komt

Vanuit Paramaribo is Brownsberg ongeveer honderddertig kilometer; de rit duurt vaak ruim twee uur, plus de laatste klim. De route gaat via de Martin Luther Kingweg, in de volksmond de Highway, en verder over de Afobakaweg richting Brownsweg. Daar buigt de weg af omhoog naar het park. Het eerste deel is over het algemeen behoorlijk berijdbaar. De laatste kilometers naar boven zijn een ander verhaal: onverhard, steil, en na regen lastig. Een terreinwagen is dan geen snobisme maar verstandig. Bij droog weer rijden sommigen het pad op met een gewone auto, maar reken daar niet op, vooral niet als je het land nog niet kent.

Voor wie Suriname voor het eerst bezoekt, is een georganiseerde tocht of een transfer die van tevoren is geregeld meestal de rustigste keuze. Dan zit het vervoer, en vaak ook eten en een ligplaats, in één afspraak. Wie zelf rijdt, tankt vóór de afslag naar de berg, neemt een reservewiel mee en laat iemand in de stad weten wanneer hij of zij terugverwacht wordt. Openbaar vervoer tot Brownsweg is er, maar de laatste klim regel je dan alsnog zelf. Meld je bij aankomst bij de beheerder. Voor toegang en overnachting wordt een vergoeding gevraagd; het actuele bedrag hoor je ter plaatse of bij STINASU, niet in een verouderd artikel.

De Boven-Suriname: de weg houdt op bij Atjoni

De Boven-Suriname is een andere wereld dan Brownsberg, al ligt de aanvoerroute deels in dezelfde richting. Je rijdt vanuit Paramaribo naar het zuiden, voorbij het stuwmeer, tot Pokigron en de aanlegplaats Atjoni. Tot daar komt de weg. Daarna gaat het verder per korjaal, de lange, smalle boot waarmee mensen, vracht en bezoekers de rivier opgaan. Atjoni is geen toeristisch dorpje met een kiosk, maar een werkelijke overslagplaats: hier begint het watertransport naar de dorpen stroomopwaarts.

De vaart duurt, afhankelijk van het dorp waar je naartoe gaat, van een klein uur tot een paar uur. In de droge tijd staan rotsen en stroomversnellingen meer in het zicht; in de regentijd is het water hoger en kan de rivier anders aanvoelen. Een lokale schipper kent die geulen. Dit is geen traject om zelf “even te proberen”. Luister naar de bemanning, zit stil als dat wordt gevraagd, houd tassen droog en draag een zwemvest als dat aanwezig is.

Stroomopwaarts liggen dorpen van de Saamaka, een van de Marrongemeenschappen van Suriname. Mensen wonen er, gaan naar school, verbouwen voedsel, reizen op en neer naar de stad. Een bezoek is mogelijk en kan mooi zijn, maar het is geen openluchtmuseum. Vraag toestemming voordat je mensen of heilige plekken fotografeert. Kleed je bedekt, vooral in het dorp. Koop iets ter plaatse als dat er is — een maaltijd, fruit, een overnachting — in plaats van alleen te komen kijken. Spreek van tevoren af waar je slaapt en eet. In veel lodges is de opzet eenvoudig: een hut, een klamboe, eten uit de keuken, ’s avonds donker en stil, op de generator of de zon na.

Wat je moet meenemen, en wat je moet laten

Voor beide reizen geldt: contant geld, insectenwering, een herbruikbare bidon, een lichte regenjas, een pet, goede schoenen, een kleine EHBO-set en een powerbank. Een droge zak voor telefoon en paspoort is op de rivier bijna onmisbaar. In het bos en aan het water zijn muggen serieus te nemen; overleg met een reizigersspreekuur over malaria en andere voorzorg, afhankelijk van je route en het seizoen. Drink geen oppervlaktewater zomaar. Neem medicijnen die je nodig hebt vanuit de stad mee; een apotheek vind je niet om de hoek.

Wat je beter laat: overbodige plastic verpakkingen, luide bluetoothboxen, en de gedachte dat je overal wel “iets kunt pinnen”. Ook een strak uurrooster is hier vaak een slechte raadgever. Een boom over de weg, een bui, een boot die later vertrekt: dat hoort erbij. Plan liever een nacht te veel dan een middag te krap. Voor Brownsberg is een dagtocht mogelijk, maar een overnachting geeft je de ochtend en de avond, wanneer het bos stiller is. Voor de Boven-Suriname reken je eerder op twee of drie nachten, anders ben je vooral onderweg.

Seizoen, veiligheid en fatsoen

De grote droge tijd, grofweg van half augustus tot begin december, is voor de meeste bezoekers de makkelijkste periode: de paden zijn droger en de rivier is beter te lezen. In de grote regentijd, vooral rond mei en juni, zijn watervallen voller en is het bos diepgroen, maar de weg naar Brownsberg kan zwaar zijn en planningen schuiven sneller. Een “droge tijd” in Suriname betekent overigens minder regen, geen garantie op een droge dag.

Vertel iemand in Paramaribo waar je heen gaat. Reis niet in je eentje een onbekend bospad af. Zwem alleen waar ter plaatse wordt gezegd dat het kan, en houd rekening met stroming. Dit is geen gevaarlijk land om te bezoeken als je je verstand gebruikt, maar de afstanden zijn groot en hulp is verder weg dan in de stad.

Wie deze twee reizen maakt, begrijpt Suriname beter. Brownsberg laat het woud en het stuwmeer zien. De Boven-Suriname laat horen hoe mensen in dat woud wonen, in een taal en een ritme die je in de stad alleen in flarden tegenkomt. Ga niet als verzamelaar van plaatjes. Ga als gast, betaal eerlijk, en laat de plek schoner achter dan je haar aantrof.